راهکارهای رسانه ای اصلاح فرهنگ از منظر سوره حجرات

چکیده

فرهنگ راهکارهای شایع موجه در یک جامعه برای رفع هرگونه نیاز واقعی یا غیر واقعی است. فرهنگ، مجموعه پیچیده‌ای از دانش‌ها، باورها، هنرها، قوانین، اخلاقیات، عادات و هرچه که فرد به عنوان عضوی از جامعه از جامعه خویش فرامی‌گیرد است. فرهنگ، راه مشترک زندگی، اندیشه و کنش انسان در یک جامعه است که الزاما همیشه صحیح و کامل نیست؛ بلکه فرهنگ ها اغلب دچار نقایص و اشکالاتی هستند که ادیان الهی به دنبال اصلاح آنها بوده اند. جامعه جاهلی نیز در عصر نزول فرهنگ های خطای بسیاری داشت. یکی از اهداف نزول آیات، اصلاح فرهنگ یا ارتقای آن است. عملکرد قرآن با توجه به رسانه بودن آن نظام مند و به صورت الگویی بوده است که قرآن آن را معرفی می کند. با استخراج این مدل ها می توان برای بهبود فرهنگ جوامع مختلف گام برداشت. یکی از سوره های اجتماعی قرآن سوره حجرات است که با دقت در آیات آن می توان به برخی از این راهکارها دست یافت. این نوشتار در صدد است با روش تفسیر اجتهادی از سوره مبارکه حجرات راهکارهای اصلاح فرهنگ را استخراج و بیان نماید.

کلمات کلیدی: قرآن کریم، راهکار رسانه، اصلاح فرهنگ، سوره حجرات.

روش شناسی روش تحلیل محتوای کیفی و کاربرد آن در تفسیر اجتماعی قرآن

چكيده

برای پیشبرد مسائل علوم انسانی و شناسايي و حل مسائل، نياز به تسلط بر روش‌هاي پژوهشی و شناخت مسیرهای صحیح تحقیق است. در روش‏های پژوهشی مطرح دو رویکرد تحقيقات كمي و كيفي كه از دو مبناي متفاوت پارادايمي پوزیتویستی و تفسیری نشأت می‏گیرد، اين مسيرها را مشخص مي‌سازند. هر کدام از این رویکردها حاوی روش‏های متعددی هستند که یکی از روش‏های مشترک میان این دو روش تحلیل محتواست. در ابتدا تحليل محتوا بيشتر به صورت كمي براي اندازه‌گيري متغيرها استفاده مي‌شد. اواسط قرن بيستم تحلیل محتوا در حوزه کیفی گسترش يافت. این روش نوعی روش تفسیری برای تحلیل متن به شمار می‏آید که معمولا در مسائل علوم اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته و می‏تواند در خدمت تفسیر اجتماعی قرآن نیز به کار آید. بر اساس نظريه‏های متاخر مي‌توان رهيافت‌هاي موجود در زمينه‌ تحليل محتواي كيفي را به سه دسته تحليل محتواي عرفي، تحليل محتواي جهت‌دار و تحليل محتواي تلخيصي تقسيم كرد. هر کدام از این عناوین می تواند در موضوعات مختلف قرآنی به کمک تفسیر قرآن بیاید. نوشتار حاضر بر آن است که به روش شناسی تحلیل محتوای کیفی و کاربرد آن در تفسیر قرآن بپردازد؛ چرا که نیازهای امروز در مسیر تولید علم دینی نیازمند روش‏های جدید است. بر این اساس نخست به مقايسه اين سه رويكرد پرداخته و مفاهيم اساسي و همچنين چگونگي قابليت اطمينان در اين روش را مورد بررسي قرار می‏دهد و در نهایت نمونه پژوهشی ساده‏ای را با توجه به این روش بیان می‏کند.

كليد واژگان: تحليل محتوا، جهت‌دار، عرفي، تلخيص، تفسیر.